"ಈ ನೀರು ಕುಡದ್ರ ಉಚ್ಚಿ ಕುಡಧಾಂಗ ಆಗತೈತಿ ನೋಡಪಾ..!"

"ತಮ್ಮ..ಅದನೇನ್ ನೋಡ್ತಿ..ನಮ್ಮನೇನ್ ಕೇಳ್ತಿ..? ಒಂದ ಮಾತಿನ್ಯಾಗ ಹೇಳ್ಯಾ..?
- ಈ ನೀರು ಕುಡದ್ರ ಉಚ್ಚಿ ಕುಡಧಾಂಗ ಆಗತೈತಿ ನೋಡಪಾ..!"

ಆಹೆಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮದ ಕಮಲಮ್ಮನ ಮಾತುಗಳಿವು. ಕೇಳಿದ ನನಗೂ, ಗೆಳೆಯ ಛಾಯಾಪತ್ರಕರ್ತ ಕೇದಾರನಾಥ್ ಅವರಿಗೂ ಕರುಳು ಕಿತ್ತು ಬಂದಂತಹ ಅನುಭವ.

ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನವಲಗುಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಹಳ್ಳಿ ಆಹೆಟ್ಟಿ (ಆಯಟ್ಟಿ). ಮೂರು ಸಾವಿರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ. ಹದಿನೆಂಟುನೂರರಷ್ಟು ‘ಪ್ರೌಢ’  ಮತದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಾಮ. ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿರುವ, ತೊಟ್ಟು ನೀರಿಗೂ ದೈನೇಸಿಯಾಗಿರುವ ಬಾಯಾರಿದ ಹಳ್ಳಿ. ಇಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ದಾಹ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿ ಶೋಚನೀಯ. ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜ ಮಾನವೀಯತೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ನಿಂತು ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದಷ್ಟು ಗಂಭೀರ ಸ್ಥಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಆಹೆಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮದ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು, ಗಂಡಸರು ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ನೀರು ಹೊರುವುದನ್ನು ನಿತ್ಯ ಕಾಯಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಿತ್ಯ ೪-೬ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿ ಕುಡಿಯಲು ಕಲುಷಿತ ನೀರು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವುದೇ ಹರಸಾಹಸದ ಕೆಲಸ. ಗ್ರಾಮದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹರಿದಿರುವ ‘ತುಪರಿ ಹಳ್ಳ’ ದಲ್ಲಿ ‘ಒರ್ತಿ’ ತೋಡಿ ಕಪ್ಪಾದ ನೀರನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಿಂದಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಸುಗಟ್ಟಲೇ ತುಂಬಿಸುವುದು ಅವರಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು, ಇಲ್ಲವೇ ಸೈಕಲ್, ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿ, ಕೈಗಾಡಿ, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಹೀಗೆ ನೂರೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕೊಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಲುಷಿತ ನೀರು ‘ಕುಡಿಯಲು’ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯದೇ ಉಪಾಯವಿಲ್ಲ.

ಈ ತುಪರಿಹಳ್ಳದಲ್ಲಿ ೮ ತಿಂಗಳು ಸಣ್ಣ ಗಟಾರಿನ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಪರಿ ವರ್ಣಿಸಲು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳ ಕೊರತೆ ಕಾಡೀತು ಎಂಬ ಭಯವಿದೆ. ಉಪ್ಪಿನ ಬೆಟಗೇರಿ, ಇನಾಮಹೊಂಗಲ, ಹಾರೋ ಬೆಳವಡಿ ಹಾಗು ಶಿರೂರಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಯ್ದು ಬರುವ ಈ ಹಳ್ಳ, ಆಯಾ ಊರುಗಳ ಗಟಾರು ಮಲೀನವನ್ನು ಸಹ ಹೊತ್ತು ಆಹೆಟ್ಟಿಗೆ ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಗಟಾರು ನೀರಿನ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ‘ಒರ್ತಿ’ ಹೊಂಡಗಳನ್ನು ತೆರೆದು, ಮೂಗು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಜನ ನೀರನ್ನು ಬಿಂದಿಗೆಗಳಿಗೆ ಹಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಮೂಗು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಮನೆ ಮಂದಿಯೆಲ್ಲ ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ!

ಕೆಲವರಿಗೆ ಈ ಕೆಲಸ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿಡಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲ ೧ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರದ ಧೂಪದವರ ಕೆರಿ (ಇದು ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಕೃಷಿ ಹೊಂಡ. ಹೊಲವನ್ನು ತಂಪಾಗಿಡಲು, ಕೃಷಿ ಕಾಯಕಕ್ಕಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾದ ಹೊಂಡ. ಕಪ್ಪು ಜೇಡಿ ಮಣ್ಣು- ಮಳೆಯಿಂದ ಕೂಡಲೇ ಕೆಸರಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಇಂಗಿ ಈ ಕೃಷಿ ಹೊಂಡ ಬತ್ತಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ!) ನಂತರ ೨ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರದ ಶಿರೂರು, ಅಥವಾ ೫ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರದ ಹಾರೋ ಬೆಳವಡಿ (೧೦೦ ಬಿಂದಿಗೆ ನೀರಿಗೆ ೨೫ ರುಪಾಯಿ ಇಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯ್ತಿಗೆ ಪಾವತಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಕೊಳವೆ ಬಾವಿ ನೀರು ಹಿಡಿಯಲು ಪರವಾನಿಗೆ! ಹಾಗಂತ ಠರಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ.) ತೆರಳಿ ನೀರು ತರಬೇಕು.

ಗ್ರಾಮದ ಮುಂದೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಆಹೆಟ್ಟಿ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ದ್ರಾವಿಡ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡಿ, ಹಣ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡು, ೩ ರಿಂದ ೪ ಲಕ್ಷ ರುಪಾಯಿ ವ್ಯಯಿಸಿ (ಸುಮಾರು ೫೦ ಸಾವಿರ ರುಪಾಯಿ ಯೋಗ್ಯ ಕಾಮಗಾರಿ ನಡೆದಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು.) ‘ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕೆರೆ’  ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಅದು ‘ಕೃಷಿ ಹೊಂಡ’ ಹೋಲುತ್ತದೆ! ಆದರೆ ಆ ನೀರು ಸಹ ಪಾಚಿ ಗಟ್ಟಿ, ಹಸಿರಾಗಿದೆ. ಅದು ಮಳೆ ಬಿದ್ದಾಗ ನಿಂತ ನೀರು. ಹರಿಯುವ ನೀರಲ್ಲ. ರೋಗಗಳ ತವರು ಮನೆ ಎನ್ನಲೇಬೇಕು. ಸಾಲದ್ದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಜನ ಬಯಲನ್ನೇ ಶೌಚಾಲಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಮೀಪದ ಕಾವಲಿಯಿಂದ ಹರಿದ ನೀರು ಸಹ ಈ ಕೆರೆ ಹೊಂಡ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕೆರೆಗೆ ಕಾವಲಿಲ್ಲ. ದನ-ಕರುಗಳು ಸಹ ಈಜಾಡಿ, ನೀರು ಕುಡಿದು ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ! ಆ ನೀರನ್ನೇ ಜನ ಬಣ್ಣದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಿಂದಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಕುಡಿಯಲು, ಬಳಸಲು ಮನೆಗಳಿಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಕತೆ ಕೇಳಿ. ವರ್ಷದ ೩-೪ ತಿಂಗಳು ಕೃಷಿ ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಮಲಪ್ರಭಾ ಬಲದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಆ ಕಾಲುವೆಯ ನೀರು ದನ-ಕರುಗಳಿಗೆ, ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯಲು, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು, ಭಾಂಡೆ ತಿಕ್ಕಲು..ಹೀಗೆ ಕೊನೆಗೆ ಕುಡಿಯಲು ಸಹ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ಮಾತ್ರ ಆಹೆಟ್ಟಿಗೆ ಸುಭೀಕ್ಷಾ ಕಾಲ ಎನ್ನಲು ಅಡ್ಡಿ ಇಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಉಳಿದಂತೆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಮಲಪ್ರಭಾ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ನಳದ ಯೋಜನೆ ಅನುಷ್ಠಾನ ಗೊಂಡಿದೆ. ಹನಿ..ಹನಿ ಒಸರುವ ಈ ನಳದ ಮುಂದೆ ನೂರಾರು ಕೊಡಗಳ ಪಾಳಿ ಹೃದಯ ಹಿಂಡುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳು ಬಿಸಿಲು ಸಹ ಲೆಕ್ಕಿಸದೇ ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಪಾಳಿ ಕಾಯುವ ಪರಿ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೀರು ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನೀರು ಪಾಳಿಯ ಪ್ರಕಾರ ತುಂಬುವಾಗ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಭುಗಿಲೆದ್ದು ಕೈಕೈ ಮೇಲಾಯಿಸಿ, ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ನವಲಗುಂದದ ಪೊಲೀಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಕಟ್ಟಿ ಹತ್ತಿ, ಪ್ರಕರಣಗಳಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಸಹ ಏರುವಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಜನ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಅದು ಅವರಿಗೆ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಇಲ್ಲಿಂದ ಒಂದು ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಶಿರೂರ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ‘ವಾಲ್ವ್’ ಕೂಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ನಳ ಬಿಡುವವ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೯ರ ನಂತರ ನೀರು ಬಿಟ್ಟು ಸಂಜೆ ೬ ಗಂಟೆಯ ಒಳಗೆ ಬಂದ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ! ಅದು ವಾರದಲ್ಲಿ ೩ ದಿನ! ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕಾಯಕದ ರೈತಾಪಿ ಜನ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ತೆರಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಯುವಕರೆಲ್ಲ ಸಮೀಪದ ಊರುಗಳಿಗೆ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಉಳಿದವರು ವಯೋವೃದ್ಧರು. ಹಾಗಾಗಿ ಶಾಲೆ ತಪ್ಪಿಸಿ ನೀರು ಹಿಡಿಯುವುದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆ. ಅದು ಬಿಟ್ಟಾಗ ಎರಡು ಕೊಡ ನೀರು ಸಿಕ್ಕರೆ ಪುಣ್ಯ.

ಶಿರೂರಿನಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಇದೆ. ಈ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಬೃಹತ್  ಟ್ಯಾಂಕ್ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿ ೨ ವರ್ಷಗಳೇ ಗತಿಸಿವೆ. "ಈ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಕೆಡವಿ..ಬ್ಯಾರೆ ಮತ್ತೊಂದು ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ರೂ ಸಾಕು ನಾವು ಮಕ್ಕಳು-ಮರಿಗಳನ್ನ್ ಕಟ್ಟಗೊಂಡು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಬದುಕಬಹುದು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಗ್ರಾಮದ ಬಶೀರ್ ಸಾಬ್ ಅಲೀಸಾಬ್ ನದಾಫ್.

"ಶಾಲಾ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಭಿಯಾನ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೨-೦೩ ಹಾಗು ೨೦೦೪-೦೫ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಎರೆಡೆರೆಡು ಬಾರಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಖರ್ಚಿಸಿ ಎರಡು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನೀರಿಲ್ಲ. ನಳಗಳು ಸಹ ಮಾಯವಾಗಿವೆ! ಬಿಸಿಯೂಟ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾನ್ಹ ಊಟ ಮಾಡುವ ಮಕ್ಕಳು ತಾಟು, ಕೈ, ಮುಸುರಿಯ ಬಾಯಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ತೊಳೆಯದೇ ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದು, ಶಾಲೆ ಬಿಡುವ ವರೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ತುಪರಿಹಳ್ಳದ ನೀರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲ!" ಎಂದು ವಿಷಾದದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಆಹೆಟ್ಟಿಯ ಚಂದ್ರು ಶಿಲೋಡಿ.

ಮುಂದೆ ಓದಿ >>

ಚಿತ್ರಗಳು: ಕೇದಾರನಾಥ್, ಜೆ ಜಿ ರಾಜ್